به گزارش مشرق، نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، در جریان سخنرانی خود در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، به تشریح آخرین تحولات قفقاز جنوبی، چشمانداز روابط با جمهوری آذربایجان و دگرگونیهای بنیادین در سیاست خارجی ایروان پرداخت.
وی در این نشست که با حضور رهبران کشورهای جهان برگزار شد، تأکید کرد که با وجود پیشرفتهای ملموس و امیدبخش در مسیر صلح، در مناسبات میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان همچنان چندین پرونده حساس، پیچیده و حیاتی باز مانده که نیازمند توجه ویژه، اراده سیاسی و حلوفصل نهایی هستند.
از جمله این موارد کلیدی میتوان به ضرورت شفافسازی و تعیین تکلیف سرنوشت چندهزار نفر از مفقودالاثرهای جنگهای گذشته، تداوم و تعمیق همکاریهای دوجانبه در زمینه پاکسازی میادین مین و همچنین مسئله بسیار حساس بشردوستانه یعنی بازگشت ارامنه دربند و زندانی در جمهوری آذربایجان اشاره کرد؛ موضوعاتی که حل آنها میتواند به عنوان سنگبنای اعتمادسازی متقابل در این منطقه پرالتهاب عمل کند و راه را برای توافقات بزرگتر هموار سازد.
پروندههای بشردوستانه؛ از معمای مفقودین تا پاکسازی اراضی مینگذاریشده
پاشینیان در ادامه سخنان خود با اشاره به ابعاد عمیق انسانی مناقشات قفقاز و رنجهای برآمده از دههها درگیری، خاطرنشان ساخت که ایروان و باکو به توافقات اولیهای دست یافتهاند تا در راستای روشن شدن وضعیت و سرنوشت مفقودین جنگی با یکدیگر همکاری تنگاتنگی داشته باشند. این مسئله همواره یکی از دغدغههای اصلی و مطالبات جدی جامعه مدنی ارمنستان بوده است.
نخستوزیر ارمنستان همچنین تأکید کرد که کشورش آمادگی کامل دارد تا همکاریها با جمهوری آذربایجان را در زمینه مینروبی و پاکسازی مناطق وسیع آلوده به مواد منفجره ادامه داده و حتی این تعاملات فنی را گسترش دهد. پاکسازی این اراضی نهتنها از بروز تلفات غیرنظامی جلوگیری میکند، بلکه پیششرطی اساسی برای توسعه اقتصادی، کشاورزی و بازگشت پایدار آوارگان به شمار میرود.
پاشینیان در بخشی دیگر از سخنرانی خود با لحنی صریح اظهار داشت: «طبیعتاً و بدون شک، مردم و دولت در جمهوری ارمنستان بیصبرانه در انتظار بازگشت آن دسته از هموطنان ارامنهای هستند که در پی پیامدهای مناقشات و جنگهای اخیر، هماکنون در جمهوری آذربایجان در وضعیت سلب آزادی و اسارت به سر میبرند.»
این اظهارات بار دیگر نشاندهنده اهمیت حیاتی موضوع زندانیان در افکار عمومی ارمنستان و تأثیر مستقیم آن بر افکار عمومی برای پذیرش روند صلح است.
جنگ روایتها و میراث فرهنگی؛ عبور از تنشهای تاریخی به سوی عملگرایی
یکی دیگر از محورهای مهم سخنرانی نخستوزیر ارمنستان، پرداختن به چالشهای فرهنگی و اظهارات متقابل اخیر میان ایروان و باکو پیرامون تاریخ و میراث فرهنگی قفقاز بود.
مقامات رسمی باکو در ماههای گذشته کارزار تبلیغاتی و رسانهای گستردهای را به راه انداختهاند تا کلیساهای تاریخی ارامنه در منطقه قرهباغ را به عنوان بناهایی متعلق به تمدن «آلبانیای قفقاز» معرفی کنند؛ آنها مدعیاند که ارامنه در طول تاریخ، معماری این بناها را جعل کرده و آنها را به نفع هویت خود مصادره کرده اند.
پاشینیان در واکنش به این گونه تنشهای هویتی و تاریخی که میتواند آتش اختلافات را شعلهورتر کند، رویکردی عملگرایانه را پیشنهاد داد و گفت: «ما - منظورم جمهوری ارمنستان و جمهوری آذربایجان است - اکنون به نتایج و دستاوردهای به مراتب فراتر و کافیتری در مسیر صلح دست یافتهایم. این دستاوردهای عینی باید برای هر دو ملت بسیار ارزشمندتر و مهمتر از پناه بردن به گفتمانهای تنشزا و مناقشهآمیز باشد؛ خواه این مجادلات فرسایشی درباره تاریخ باستان باشد، خواه درباره بناهای تاریخی و فرهنگی، یا هر موضوع حاشیهای دیگر.»
وی با تأکید بر لزوم پرهیز از گرفتار شدن در تله مناقشات گذشته، تصریح کرد که نهادینهسازی صلح و مراقبت از دستاوردهای دیپلماتیک باید به یگانه موضوع و محور اصلی همکاریها میان رهبران ایروان و باکو تبدیل شود.
سایه توافق واشنگتن و اهمیت استراتژیک پروژه ژئوپلیتیک «تریپ»
نخستوزیر ارمنستان در تبیین نقشه راه آینده و گامهای بعدی در سیاست خارجی خود، گام بزرگ و حیاتی بعدی را امضا و تصویب نهایی توافقنامه صلحی دانست که پیشنویس آن پیشتر با میانجیگری غربیها در واشنگتن پاراف و تأیید اولیه شده است. امضای این سند حقوقی میتواند نقطه پایانی بر بیش از سه دهه خصومت ویرانگر در قفقاز جنوبی باشد.
پاشینیان همچنین گریزی به پروژههای کلان زیرساختی زد و با اشاره به طرح کلان ترانزیتی «تریپ» (TRIPP)، اجرای آن را دارای «اهمیت تاریخی و بینظیر» برای اقتصاد و سیاست جمهوری ارمنستان توصیف کرد.
بر اساس چشمانداز ترسیمشده، اجرای این پروژه به ارمنستان اجازه میدهد تا پس از سالها انسداد مرزی، به خطوط ارتباطی و ریلی مستقیم با جمهوری آذربایجان دست یابد و از این معبر استراتژیک، به شبکههای ریلی روسیه، جمهوریهای آسیای مرکزی و در نهایت بازارهای پهناور و پرسود چین متصل شود.
در همین چارچوب، برنامهریزیهای دقیقی صورت گرفته تا قطعات کلیدی و آسیبدیده خطوط آهن در مناطق حساس مغری و یراسخ نیز به سرعت بازسازی و احیا شوند؛ اقدامی که میتواند ارمنستان را از انزوای ترانزیتی و ژئوپلیتیک خارج کرده و آن را به یک چهارراه ارتباطی مهم در کریدورهای بینالمللی تبدیل کند.
چرخش راهبردی؛ دگرگونی در روابط با روسیه و تثبیت مناسبات با ایران
بخش پایانی و بسیار تأملبرانگیز اظهارات نیکول پاشینیان در صحن مجمع عمومی سازمان ملل، به بازتعریف سیاست خارجی ارمنستان و جایگاه قدرتهای منطقهای اختصاص داشت.
وی با اشاره به مناسبات تاریخی و سنتی کشورش با روسیه که همواره شریک امنیتی اصلی ایروان بوده، رسماً اعلام کرد که این روابط هماکنون در «مرحله گذار و دگرگونی» قرار دارد.
پاشینیان در این باره توضیح داد: «اکنون که ما با جمهوری آذربایجان به توافق صلح دست یافتهایم، روابط میان ارمنستان و روسیه نیز به طور طبیعی و اجتنابناپذیری دستخوش تغییر و تحول خواهد شد. خواسته و تمایل ما این است که این مناسبات نوین، بر پایه اصول دوستی پایدار و احترام متقابل به حاکمیت و استقلال یکدیگر توسعه و تکامل یابد.»
در همین راستا، نخستوزیر ارمنستان از اراده جدی کشورش برای عادیسازی روابط با همسایه غربی خود پرده برداشت و تأکید کرد که ایروان و آنکارا با «قاطعیت و عزمی راسخ»، روند عادیسازی و تنشزدایی در روابط دوجانبه را به پیش میرانند تا مرزهای بسته دو کشور بازگشایی شود.
وی همچنین با اشاره به همسایگان حیاتی و قابلاعتماد ارمنستان، مناسبات راهبردی و دیرینه با ایران و همچنین کشور گرجستان را برای کشورش دارای «اهمیتی استثنایی و بیبدیل» توصیف کرد.
تأکید بر نقش برجسته تهران در این سخنرانی بینالمللی، نشاندهنده جایگاه ویژه و تثبیتکننده ایران در دکترین امنیت ملی و سیاست خارجی ارمنستان است؛ کشوری که همواره بر حفظ مرزهای تاریخی و ژئوپلیتیک قفقاز پافشاری کرده و نقشی سازنده و موازنهگر در برابر زیادهخواهیهای بازیگران فرامنطقهای ایفا نموده است.
